Historia da hipertensión

MARTÍN CAICOYA Ata ben entrado o século XIX seguíase pensando que a hipertensión era consecuencia do desequilibrio entre humores. Na crise, o mesmo organismo ás veces conseguía reequilibrarlos mediante a diarrea, os vómitos ou o mesmo suor. O médico podía colaborar con sangrías e purgantes. Coñecíase a circulación do sangue e pouco máis.

Un clérigo británico ideou en 1733 unha forma de medir a presión nas arterias dos cabalos. Era un instrumento orixinal, pero pouco operativo. Pasados 163 anos, a Riva-Rocci ocorréuselle un método máis enxeñoso: medir a presión que ten que exercer un manguito sobre as arterias para ocluirlas. Laenec xa inventara o estetoscopio , que permitía escoitar os ruídos do corazón e os pulmóns.

A Korotkoff ocorréuselle, en 1905 , aplicalo á arteria que se obstruía. Descubriu que cando se desinflaba o manguito aparecía primeiro un forte, a presión máxima, e que a medida que se desinflaba ían aparecendo outros tons ata desaparecer, a presión mínima.

Na primeira metade do século XX, a idea máis estendida era que a presión arterial tiña unha función adaptativa. «A hipertensión parece un mecanismo de compensación importante que non debe modificarse», afirmou en 1987 o doutor White, médico persoal de varios presidentes estadounidenses.

Na década dos anos 40 e 50 do século XX entre o 30 e o 40% das camas estaban ocupadas por persoas de idade media con enfermidades derivadas da hipertensión: maligna hipertensiva, fallo cardiaco, accidente cerebrovascular ou fallo renal.

O primeiro gran avance foi a aparición dos diuréticos en 1957 . Parece que se basease na teoría humoral: como hai un desequilibrio por exceso de líquido para a capacidade das arterias, vaciémoslas.

Era 1964 cando Edward Freis, promotor do primeiro ensaio clínico que demostrou o beneficio de controlar a presión arterial. En poucos anos formáronse coalicións para abogar polo control da presión arterial e a investigación puxo no mercado unha variedade grande de medicamentos .

Dos ensaios clínicos pódense aprender moitas cousas. A primeira, que cos mellores medios e esforzos lógrase que o 80% dos pacientes controle a súa presión diastólica, pero só o 60% a sistólica. Na práctica, o 50% dos hipertensos está controlado.

A segunda, que controlar a presión arterial divide por dúas o risco de ictus e as consecuencias pódense ver nas estatísticas: a mortalidad por esta causa descendeu a velocidades espectaculares no último cuarto de século XX.

A terceira é que ao comparar uns medicamentos con outros non se vía claro cal era o mellor. Por iso, durante moitos anos recomendouse como primeiro medicamento o diurético por ser tan eficaz como outros e máis barato. Hoxe prefírese empezar cun antagonista do calcio.

É recomendable que cara aos 18 anos todo o mundo mídase a presión arterial. En función da cifra, os profesionais sanitarios diranlle que facer e cada canto repetir tómaa. Dieta predominantemente vegetal e con pouco sal, exercicio e control de peso é unha boa estratexia.