O estrabismo, a debate

DR. CARLOS LARIA OCHAITA Ás veces existen múltiples dúbidas que nos xorden sobre problemas médicos e neste caso sobre a desviación dos ollos, que non sabemos resolver.

Seguidamente intentaremos abordar as cuestións máis frecuentes da clínica diaria:

A que é debida a desviación dos ollos?
En moitas ocasións a desviación é desde nacemento por causa congénita, pero noutras ocasións aparece nos primeiros anos de vida, podendo deberse a problemas de necesidades de lentes que poden corrixir en todo ou en parte a desviación. Cando aparece en idades adultas pode deberse a problemas xerais como parálisis musculares ou problemas metabólicos, como a hipertensión arterial ou a diabetes. Todos os casos deben estudarse para chegar a coñecer a súa causa de forma personalizada.

Cando debe valorarse un estrabismo?
A desviación dos ollos debe valorarse inmediatamente que nos decatemos dela, pois pode haber algunhas causas que poden ata poñer en perigo a vida do paciente e que deben excluírse, aínda que a maioría delas só require tratamento ocular sen maior repercusión xeneral. Os movementos oculares nos nenos non están centrados ata aproximadamente os 2-3 meses de idade, aínda que iso non exclúe que ante unha desviación confirmada, debamos examinalo inmediatamente para excluír a posibilidade doutros problemas asociados, como cataratas congénitas, tumores oculares, etc ? A idade non é un condicionante, pois existen test adaptados para bébelos e probas especiais que nos poden informar do seu estado visual sen necesidade de colaboración pola súa banda.

Si coas lentes elimínase a desviación, pero ao quitalas mantense, deberá operarse?
O estrabismo que se opera é o que o paciente torce coas súas lentes, non sen elas, é dicir, o que corrixe a lente non é necesario operalo, só a desviación manifesta coas lentes. A partir dos 19-20 anos, cando a graduación este estable, poderá operarse para eliminar o emprego das lentes. As lentes utilízanse para mellorar a visión e iso é o prioritario.

Si opérase de maior para quitar as lentes, logo volverá torcer?
Non, pois o que se fai coas operacións refractivas, é tallar a lente no ollo, ou ben colocar unha lente do ollo, co cal o paciente terá a mesma desviación logo de operarse sen as lentes que a que tiña antes con elas, pois realmente a graduación xa se incorporou aos seus ollos de forma permanente, co que si coa lente non torcía, ao operarse tampouco debería torcer como norma xeral.

Existe algunha técnica nova para o diagnóstico do estrabismo?
Si, o máis novedoso do cal somos pioneros en España, é a técnica de videooculografia, que permite o rexistro da desviación dos ollos nos tres eixes do espazo capaz de discriminar por baixo de 0,1. Para iso requirimos unha certa idade e colaboración, pero é a técnica máis fiable e exacta que existe actualmente.

Cuándo opérese o estrabismo, haberá que seguir tapando o ollo?
Non ten nada que ver. O parche ocular ou o emprego dalgún dos outros sistemas existentes, están destinados para recuperar a visión no caso dun ollo vago, polo que aínda que se realice cirugía de estrabismo, o tratamento deberá seguir empregándose e controlándose, para evitar ter devanditos ollos vagos ou ambliopia.

Cando me opere de estrabismo, poderei ver as películas en 3D que agora non vexo por ter os ollos desviados?
Non, normalmente non se conseguirá recuperar a visión en 3D salvo en casos moi contados e determinado tipo de estrabismos tratados moi precozmente. Cando se desvía un ollo, o cerebro anula nas idades infantís a visión dese ollo para evitar ver dobre, creando o consiguiente ollo vago e imposibilitando a visión en 3D, a cal só conseguir cando ambos ollos atópanse centrados perfectamente. Unha vez que ocorre isto, é moi difícil que se poida dar marcha atrás, salvo en estrabismos intermitentes operados precozmente.

Podo valorar dalgún xeito os resultados da operación antes de realizala?
Na medicina a fiabilidad do 100% non existe, pero con esa premisa por diante, existen simuladores quirúrgicos, que nos permiten en moitas ocasións simular a situación do paciente sobre un prototipo informático e realizar nel a operación proposta objetivando os seus resultados. Evidentemente isto está suxeito aos posibles imponderables que poden ocorrer en toda operación, pero polo menos permítenos unha maior exactitude na nosa planificación preoperatorio nalgúns casos moi complexos.

Desde que idade e ata cando pode operarse o estrabismo?
O primeiro que hai que facer nun neno é recuperar a maior visión posible, o ollo vago, e unha vez recuperado é cando debe intervirse da desviación como norma xeral. Non hai unha idade de inicio nin unha idade límite. As operacións poden realizarse desde o caso de meses de vida, ata calquera idade, pero sempre hai unha indicación para cada caso que debemos seguir segundo os consellos do noso especialista en estrabismos.

Empezo a ver dobre desde fai un tempo: A que pode ser debido?
A visión dobre en moitos casos débese a unha desviación dos ollos, ocasionada na maioría das ocasións nos adultos por problemas neurológicos de pequenas parálisis musculares, que do mesmo xeito que poden deixar sen movemento algunha outra parte do corpo, así ocorre cos ollos, orixinando dita desviación e xa que logo a visión dobre. Deben ser valorados de forma conxunta polo estrabologo e un neurólogo para descartar outras posibles causas.

Que é a toxina botulínica?
É un fármaco que utilizamos nalgúns tipos de estrabismos, especialmente en desviacións congénitas ou en parálisis do adulto para mellorar a desviación e como unha alternativa en moitos casos á cirugía convencional.

O estrabismo opérase con laser?
Non, aínda que nalgúns pasos pode utilizarse en ocasións un laser para separar a conjuntiva, os pasos fundamentais realízanse mediante corte e reposicionamiento dos músculos para cambiar os seus efectos e conseguir o mellor alineamiento dos ollos. Existen múltiples cuestións que poden xurdir sobre os estrabismos, pero esperamos que aclaremos algúns dos temas máis controvertidos e que tras 20 anos de práctica clínica séguense presentando de forma cotiá na consulta diaria.