Saltar ao contido principalSaltar ao pé de páxina

Impacto da crise de 2008

Os xefes de hoxe xa non son como Mario Conde ou ‘Superlópez’: así cambiou os grandes directivos en 25 anos

Os expertos explican como evolucionou a figura do conselleiro delegado no últimas tres décadas

Os CEO de hoxe son máis tecnolóxicos, están máis expostos e obrigados a ser máis humanos nunha contorna de ‘shocks’ xeopolíticos e irrupción da IA

Mario Conde, entonces presidente de Banesto, junto a Julia Otero, en la entrevista emitida el 26 de diciembre de 1989 en RTVE.

Mario Conde, entón presidente de Banesto, xunto a Julia Otero, na entrevista emitida o 26 de decembro de 1989 en RTVE. / EPC

Xa nos segues?Márcanos como medio preferente
Engádenos en Google
Barcelona

“De ser case un descoñecido para a opinión pública, a converterse no banqueiro máis popular, máis carismático e un dos homes con máis gancho persoal que deu no noso país nos últimos anos. É todo un modelo social; o home feito a si mesmo”. En 1989 , así describía a presentadora Julia Otero ao entón presidente de Banesto , Mario Conde, no seu programa de entrevistas ‘A Lúa’ emitido na televisión pública (RTVE). O banqueiro, condenado anos despois por apropiación indebida, estafa e falsidade documental polo caso Banesto, é o exemplo ao que hoxe acoden consultores e expertos en liderado para explicar como era o xefe que fai 20 ou 30 anos atrás ocupaba os despachos da alta dirección.

Xunto a el aparecen outros modelos, como o de José Ignacio López de Arriortúa (1941-2026), o 'Superlópez', que en 1993 deixou General Motors para fichar como vicepresidente de Volkswagen. Ou o de Isidro Fainé, hoxe presidente da Fundación ”a Caixa” e da Confederación Española de Directivos e Executivos (CEDE), a quen o profesor do IESE Guido Stein considera o "paradigma" da xestión en España. A todos eles refírense Luis Conde, presidente de Seeliger e Conde Kingsley Gate, ou o propio Stein, preguntados polas calidades que distinguía ao primeiro executivo de finais do século XX: o líder mediático, o xestor estrela fichado como salvador e o directivo feito na casa.

José Ignacio López de Arriortúa (1941–2026)

José Ignacio López de Arriortúa (1941–2026) / EPC

Tres décadas despois, aquel xefe que o sabía todo, e contábao en televisión, deu paso a outro moi distinto. "Pasamos do CEO que tiña moitas respostas ao CEO que sabe formular as preguntas correctas", resume Sergio Duarte, socio de Human Capital de Deloitte. Con motivo do XXV Congreso de Directivos CEDE, que reunirá a máis de 2.000 empresarios e executivos o próximo 26 de novembro en Barcelona, activos analiza que cambios económicos, políticos e persoais forxaron o carácter de quen dirixe as empresas, e que se esperará do CEO de 2035.

Pasamos do CEO que tiña moitas respostas ao CEO que sabe formular as preguntas correctas.

Sergio Duarte

— Socio de Human Capital de Deloitte

O mundo “certo”

Para o economista Jordi Alberich, o contexto económico e social explica gran parte do carácter. “Hai 25 anos, Chinesa acababa de entrar en Organziación Mundial do Comercio (OMC), estabamos ás portas da globalización e o mundo era certo” relata Alberich. A axenda empresarial, segundo Stein, marcábana a internacionalización e a chegada dos fondos de investimento ao capital das empresas. A xeopolítica ía a un ritmo”menos arrebatado”. “Ninguén falaba de sustentabilidade, de goberno corporativo nin, por suposto, de IA” asegura o profesor. Tampouco había redes sociais. “A vida privada do directivo estaba máis defendida” e el, di Stein, “moito máis en forma psicoloxicamente”.

Hai 25 anos, Chinesa acababa de entrar en Organziación Mundial do Comercio (OMC), estabamos ás portas da globalización e o mundo era certo

Jordi Alberich

— Economista

No directivo de entón o que máis pesaba era o coñecemento profundo do sector, a visión estratéxica, a disciplina financeira e a capacidade de execución, coinciden Miguel Valdivieso, socio de KPMG, e Duarte. E no estilo de liderado imperaba unha acusado verticalidade (Top Down), de arriba cara abaixo, onde os consellos enchíanse, a miúdo, do que Luis Conde chama “un amiguete para que me dea sempre a razón”. O CEO era, ademais, moi local. “Os españois non saïamos porque non sabiamos inglés”, recorda, e a personalidade do xefe, carismática, “coma se fose un actor”. Para Stein, a clave de fondo é unha “doutrina Reagan”, que explica que se este actor californiano chegou a presidente de Estados Unidos, foi polo feito de ter "unhas poucas ideas básicas ben enfocadas" e "unha convicción persoal a proba de bomba".

O golpe de 2008

O esquema empezou a racharse coa chegada da crise financeira, o verdadeiro punto de inflexión por diante, ata, da pandemia. “As empresas gañaron complexidade, tamaño e competencia” traslada Alberich, "aprenderon que o balance tamén é moi importante, e non só a conta de resultados". Reflexo dese período, na edición de 2008 da enquisa mundial que a consultora PwC hai cada ano a máis de 3.000 primeiros executivos, elaborada antes da caída de Lehman Brothers, a metade dos CEO (50%) declarábase moi confiada en que a facturación da súa empresa crecería ao ano seguinte. O que entón máis lles quitaba o soño era a falta de talento. Un ano despois, esa confianza esborrallouse ao 21% e a recesión pasou a encabezar a lista de ameazas, que, xunto coa incerteza sobre o crecemento, seguiu aí durante cinco edicións consecutivas, ata 2013, cando a economía empezaba a ver os primeiros surtos verdes.

Nos anos posteriores, a regulación converteuse na seguinte obsesión dos empresarios, figurando como primeira ameaza en case todas as edicións da enquisa de PwC entre 2014 e 2020. Foron tamén os anos en que o goberno corporativo e a sustentabilidade entraron na axenda e en que os consellos se profesionalizaron, "en boa parte grazas aos cazatalentos", apunta Conde.

Así se chega á década actual, protagonizada polos 'shocks' en cadea. En 2021, a pandemia foi ameázaa número uno para o 52% dos CEO. Despois chegaron os ciberataques, a inflación e unha xeopolítica que xa non dá tregua. "Hoxe é Ucraína, mañá EE.UU. e o outro, Gaza, e o teu plan estratéxico pódese ir ao carallo", ilustra Conde. Na última enquisa de PwC, publicada en 2026, a volatilidade económica e os ciberataques empatan no primeiro posto, e só o 30% dos CEO está moi ou extremadamente confiado na súa facturación a un ano, fronte ao 56% de 2022.

Hoxe é Ucraína, mañá EE.UU. e o outro, Gaza, e o teu plan estratéxico pódese ir ao carallo.

Luis Conde

— Consultor e fundador de Seeliger e Conde

Ese desgaste tamén se traslda á esfera persoal coa hiperexposición ás redes sociais. "Os CEO de hoxe pasan entre diante dunha pantalla, ás veces, máis de 15 horas ao día, entre o móbil e o computador" asegura Guido Stein. "A tensión agora telo pegado á pel". Reter ese talento, cando as o acceso ás oportunidades creceu de forma exponencial, tamén custa máis. "Os que nos din os reclutadores é que, antes de falar de soldo, os candidatos falan de horarios, e a rotación aumentou", explica Alberich.

O novo teito de cristal

Outro cambio incontestable nas cadeiras dos altos executivos é o dunha maior presenza de mulleres. En 2004, só o 14% dos postos directivos das empresas españolas estaba en mans de mulleres; en 2026, é o 37,3%, segundo o informe Women in Business de Grant Thornton. Irene Tarradellas, delegada en Barcelona da Women Presidents Organization (WPO), unha rede internacional de empresarias que forman parte de empresas consolidades, atribúe o conseguido ao pulo lexislativo co avance nos plans de igualdade, a transparencia salarial e as cotas nos consellos das cotizadas. Tamén destaca a importancia dos referentes, "porque ver a outras mulleres dirixindo normaliza a ambición" di. Son directivas como a actual conselleira delegada de Tous, Susana Sánchez, a presidenta executiva de Santander, Ana Botín, a CEO de Bankinter, Gloria Ortiz Porteiro ou a presidenta do Consello de Administración de Airbus, A mparoMoraleda, quen asumiu o cargo o 1 de outubro.

Amparo Moraleda, nueva presidenta de Airbus.

Amparo Moraleda, nova presidenta de Airbus. / EPC

Aínda así, advirte, que "o progreso non é lineal, porque cando a presión social e as cotas debilítanse, os vellos patróns volven". De feito, a proporción de mulleres CEO caeu do 28,5% ao 18,5% en só tres anos, e no Íbex-35, cun 42% de conselleiras, só hai dúas conselleiras delegadas. "O teito de cristal subiu de piso", resume Tarradellas. "Fai vinte anos o problema era entrar na dirección. Hoxe as mulleres estamos, pero nos cargos de máxima decisión (CEO, presidencias, socias) non só non avanzamos, senón que retrocedemos". Non é falta de talento, insiste, senón de "quen leva unha unidade de negocio, quen xestiona unha conta de resultados, quen presenta ao consello, a quen se apadriña cando se abre unha sucesión".

Fai vinte anos o problema era entrar na dirección. Hoxe as mulleres estamos, pero nos cargos de máxima decisión (CEO, presidencias, socias) non só non avanzamos, senón que retrocedemos

Irene Tarradellas

— Delegada de WPO en Barcelona

Irrupción da IA

Así é como se chega á irrupción dun directivo que pouco ten que ver co carismático líder de finais dos 90. Un factor imprescindible para entender ao CEO de hoxe é a tecnoloxía. "Comprender as posibilidades da tecnoloxía é comprender as posibilidades do negocio", sostén Valdivieso, e iso esixe saber "distinguir unha oportunidade real dunha promesa comercial". É dicir, que non se trata tanto de adquierir habilidades dixitais (que tamén), senón de posuír un basto learning agility ou "capacidade de aprender, desaprender e adaptarse máis rápido que a contorna", explica Duarte.

Nunha contorna onde o 60% dos executivos xa se apoia na IA para ejecturar as súas tarefas e toma de decisións, segundo o informe Global Human Capital Trends 2026 de Deloitte, "saber ler, interpretar, e xestionar os acontecementos adquiriu unha maior transcendencia" asegura Francisco Loscos, profesor de Esade.

Isidro Fainé, presidente de la Fundació La Caixa, el año pasado, en el Congreso de CEDE celebrado en Zaragoza.

Isidro Fainé, presidente da Fundació A Caixa, o ano pasado, no Congreso de CEDE celebrado en Zaragoza. / EPC

Tambien o estilo de liderado cambiou. "Agora vai de intelixencia emocional e empatía, de saber transmitir, de escoitar activamente, non falar, senón comunicar" explica Luis Conde. Para Tarradellas, a demanda destas calidades tamén é un factor que explica a entrada de máis mulleres na dirección. "Á muller incúlcaselle desde pequenas a cultura do coidado, e agora, o coidado tamén é liderado, é imprescindible se queres reter ao talento e mellorar a comunicación no teu equipo", subliña.

Un CEO máis tecnolóxico, e humano

De feito, os expertos consultados para a realización desta reportaxe que se atreven a prognosticar como será o CEO de 2035 aseguran que este "será moito máis tecnolóxico e, paradoxalmente, terá que ser moito máis humano" constata Duarte. A medida que a IA analice, recomende e ata execute, o valor do líder desprazarase "de saber a interpretar, de ter respostas a ter xuízo". "A tecnoloxía poderá dicirnos que podemos facer, pero seguirá existindo unha pregunta profundamente humana: que debemos facer?"

Se buscamos ao directivo do futuro unicamente polos éxitos que tivo no pasado, podemos estar a seleccionar para unha empresa que está a deixar de existir

Miguel Valdivieso

— Socio de KPMG

As grandes necesidades, explica Loscos, esixirán unha maior e mellor gobernanza do negocio. Valdivieso identifica tres capacidades: entender o negocio e a tecnoloxía de forma integrada, deseñar transformacións profundas que "cuestionen modelos que aínda dan resultados" e mobilizar ás persoas construíndo confianza. O difícil, di, é reunilas nunha soa persoa. Tamén saber buscar de forma pouco ortodoxa. "Se buscamos ao directivo do futuro unicamente polos éxitos que tivo no pasado, podemos estar a seleccionar para unha empresa que está a deixar de existir". Stein, de novo ao contraxeito, recupera a Peter Drucker, que nos anos sesenta pedía ao directivo que soubese ler ben, escribir ben e falar ben. En definitiva, máis reflexión. "A capacidade de pensar decaeu dramaticamente, e non se se se demanda, pero necesítase".

Subscríbeche para seguir lendo

Fonte: O Xornal

Tracking Pixel Contents