Raquel, 47 anos e un emprego despois de convivir cun trastorno mental: «Non esperaba atopar traballo á miña idade»

Raquel ten 47 anos, traballa como auxiliar administrativa, vive no seu propio piso e comparte as horas de descanso con dous gatos.

Non parecen conquistas extraordinarias. Ou, polo menos, para boa parte da poboación. Con todo, no seu caso representan algo moito máis que unha rutina cotiá. Durante anos, os problemas de saúde mental condicionaron a súa traxectoria persoal e profesional.

Hoxe conseguiu abrirse camiño cara a unha vida independente. «Non me esperaba atopar un traballo de administrativo, porque aos meus anos...», recoñece. A súa historia demostra que un diagnóstico non ten por que pechar definitivamente as portas do mercado laboral.

Raquel foi filla da emigración interior galega cara á industria e naceu en Bilbao, aínda que a súa vida está estreitamente vinculada a Santiago. En Compostela integrouse cos seus pais, dedicados á hostalería. A familia chegou a rexentar cinco establecementos e ela traballou durante moitos anos no negocio familiar, na hostalería. Antes comezara Dereito na universidade, pero abandonou a carreracuando faltábanlle oito materias.

Foi entón, precisamente, cando sentiu que algo fallaba. Durante aquela etapa comezaron os problemas. «Tiven algún problema de depresión, de tristeza, de moita pena. Despois deume un surto», recorda. Fala tamén de períodos de esgotamento que terminaron afectando á súa vida.

Ao redor dos 33 anos recoñecéronlle unha discapacidade e comezou a percibir unha pensión. A súa traxectoria laboral parecía afastarse definitivamente dos estudos que iniciara. Con todo, a súa chegada á asociación «Itinera», dedicada á rehabilitación e integración de persoas con trastornos mentais, abriulle unha nova posibilidade.

Participou en varios cursos de formación e acabou incorporándose como auxiliar administrativa á propia entidade, a través dunha oportunidade laboral destinada a persoas con discapacidade maiores de 45 anos.

«Non tiña moita esperanza en atopar un traballo relacionado cos estudos», confesa. O emprego permítelle desenvolverse profesionalmente e dispor duns ingresos propios. Pero a súa independencia vai máis aló da nómina. Hai anos que vive pola súa conta.

Aos seus 39 anos, Yago atópase noutra etapa dese mesmo camiño. Aínda non traballou, pero estuda un ciclo superior de Formación Profesional de animación sociocultural e turística. A decisión de volver ás aulas supón un enorme avance para alguén que comezou a sufrir problemas de saúde mental na adolescencia e que durante un tempo nin sequera podía concentrarse para ler.

«Enfermei aos 18 ou 19 anos», explica. Ten esquizofrenia e recorda uns primeiros anos especialmente difíciles, marcados tamén por problemas de consumo de sustancias. Os síntomas e a medicación condicionaron profundamente a súa capacidade para estudar. «Estiven moito tempo sen estudar. Non era capaz nin de ler o xornal», relata.

A súa recuperación foi lenta, co apoio da súa familia, os profesionais sanitarios e a asociación á que empezou a acudir poucos anos despois do inicio da enfermidade.

A súa incorporación ao programa de formación "Capacitadamente" foi un punto de inflexión. Obtivo boas cualificacións e decidiu dar un paso máis. Agora avanza materia a materia, sen imporse prazos excesivos. «Vou todo aos poucos. Non quero forzar demasiado a máquina», explica, consciente de que manter a estabilidade da súa saúde é tan importante como obter o título.

Yago vive nun piso protexido de Itinera, no barrio compostelán de Fontiñas, que comparte con outras dúas persoas. Os residentes organízanse no seu día a día, con supervisión para comprobar que a convivencia e as tarefas domésticas funcionan correctamente.

Polas mañás estuda e polas tardes participa en diferentes actividades. Tamén aprendeu a recoñecer cando necesita axuda médica. «Fun eu o que dixen que necesitaba ir ao médico, porque non estaba ben», explica sobre un deses momentos.

Estigma persistente

O seu obxectivo é terminar a FP e acceder por primeira vez ao mercado laboral. Sabe que non será sinxelo. Cando se lle pregunta se cre que os empleadores confiarán nel, responde afirmativamente á existencia de prexuízos. «Por suposto», insiste sobre o estigma que acompaña á enfermidade. Pero ten claro que lles diría a quen puidese contratalo: «Son tan capaz como unha persoa que non ten a enfermidade».

Pero non todas as persoas con trastornos mentais graves conseguen completar unha formación ou incorporarse ao mercado de traballo. Carlos Martínez, coordinador de Itinera, recorda que as circunstancias clínicas, o apoio familiar, os tratamentos e a integración social condicionan profundamente cada proceso de recuperación. «Gustaríanos poder presumir de todos os casos como podemos presumir de Raquel ou Yago, pero non sempre se consegue», admite.

A asociación compostelá naceu en 2005 e desde entón apostou pola educación como ferramenta de rehabilitación e inclusión. Conta cunha academia onde os seus usuarios preparan estudos regulados, desde ensinos básicos ata Bacharelato, Formación Profesional e ata oposicións.

Segundo Martínez, ao redor de dez persoas conseguen completar os seus estudos cada ano, unha cifra que, acumulada durante dúas décadas, reflicte o alcance deste labor. En 2017 a entidade deu outro paso coa creación dun centro especial de emprego dedicado á xardinería, que actualmente ocupa a sete traballadores e para o que proxecta novas liñas de actividade. O ano pasado participaron unhas 22 persoas nos seus programas de formación, segundo a estimación do coordinador.

Pero Martínez insiste en que os verdadeiros protagonistas destes avances son quen convive diariamente coa enfermidade. «Queren exactamente as mesmas cousas. Teñen os mesmos desexos, as mesmas aspiracións», sinala. Ás dificultades do trastorno engádese, en moitas ocasións, o autoestigma: a convicción de que o diagnóstico invalida as capacidades dunha persoa. «Son persoas con moito potencial», defende.

Subscríbeche para seguir lendo